Arbeidsmigranten zijn gemiddeld relatief jong en gezond. Toch lopen zij meer dan meer dan hun Nederlandse leeftijdgenoten risico op fysieke en mentale klachten. Dit heeft veel te maken met de omstandigheden waarin arbeidsmigranten moeten wonen en werken.

Zij doen vaak fysiek zwaar werk, zwaarder dan zij gewend zijn en staan daarbij onder druk om productie te leveren. Voor hen immers 10 anderen en geen werk betekent meestal geen inkomen en geen huisvesting.

Mentaal zwaar

Dit is mentaal zwaar voor mensen die met hooggespannen verwachtingen naar Nederland zijn gekomen: werk een hoog inkomen vergeleken met thuis. Dat werk is lang niet altijd zeker en de kosten zijn tegelijk veel hoger dan gedacht: levensonderhoud, maar ook de kosten van huisvesting. Sommige werkgevers houden 100 € per week in voor een bed.

“Dit alles kan leiden tot chronische stress”, zegt Elize Smal, onderzoeker bij Pharos. “Dat kan weer resulteren in burn-out, depressie of bovenmatig gebruik van alcohol of drugs. Soms komt dit alles boven op de problemen die men thuis al had en waarvoor men juist probeerde weg te lopen: geldzorgen, huiselijk geweld of een vast gelopen relatie”.

Belemmeringen

Arbeidsmigranten kunnen net als Nederlanders hulp krijgen bij dit soort problemen, maar er zijn de nodige belemmeringen. “Oost-Europeanen zijn vaak minder gewend om open te spreken over mentale klachten: ‘ik ben toch niet gek’ zeggen ze dan”, legt Smal uit. “Daarbij durven ze niet naar de huisarts, het eerste aanspreekpunt voor dit soort klachten, omdat ze die vaak niet buiten de werkgever om kunnen bezoeken”.

Als men al bij de huisarts of de praktijkondersteuner GGZ terechtkomt is de taal- en cultuurbarrière meestal een volgende horde. Het is al heel moeilijk over je gevoelens te spreken zeker als dat in een andere taal moet of met behulp van een tolk. “Gelukkig kunnen de kosten voor een tolk nu wel weer gedeclareerd worden in de GGZ”, vult Smal aan, “maar daar heeft men te maken met dezelfde wachttijden als Nederlanders”.

Wat kunnen we doen?

Betekent dit dat we op dit gebied dan niets voor buitenlandse werknemers kunnen doen?

“Zeker wel. Denk aan preventie, zoals voorlichting en psycho-educatie. Het is goed als mensen weten dat dit soort klachten veel voorkomen, dat ze niet de enige zijn, en dat ze beter weten hoe ze zelf met hun klachten  om kunnen gaan”, zegt Smal. “Dit verlaagt ook de drempel om hulp te zoeken”.

Er zijn verder organisaties, soms gefinancierd door de gemeente, die arbeidsmigranten ondersteunen bij het oplossen van de problemen die stress veroorzaken. “Dit zou veel breder moeten worden in gezet”.

Werkgevers

Smal:  “Ook werkgevers hebben hier een verantwoordelijkheid. Prettige werkomstandigheden, meer zekerheid over inkomen en goede huisvesting kunnen al een deel van de stress verminderen ”.

Werkgevers in Nederland bieden hun werknemers steeds vaker in het kader van vitaliteitsprogramma’s directe toegang tot coaching en mentale ondersteuning. “Waarom niet voor buitenlandse flexwerkers?”, vraagt Elize Smal zich af.

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Elize Smal zal in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ kennis en voorbeelden delen en in gesprek gaan over de belemmeringen en wat er nodig is om die weg te nemen.

De leefsituatie van arbeidsmigranten in Nederland is kwetsbaar. Ze weten vaak niet de weg te vinden naar zorg en ondersteuning, en komen pas in beeld bij acute problemen. Dat blijkt uit onderzoek van Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) en Het PON & Telos. Daartoe is gesproken met arbeidsmigranten uit Polen, Bulgarije en Roemenië, en met experts uit het brede zorg- en welzijnsdomein die werken met deze groep migranten.

Taal

Projectleider Bora Avrić (KIS) is kind van arbeidsmigranten, die in de jaren zeventig uit het toenmalige Joegoslavië naar Nederland kwamen.

“Mijn moeder woont hier inmiddels vijftig jaar; ik moet nog steeds regelmatig voor haar tolken. Net als de nieuwkomers van nu dacht zij hier maar tijdelijk te zijn, dus ‘waarom Nederlands leren?’” We moeten erop wijzen dat dit nodig is, ook voor de korte termijn, bijvoorbeeld om toegang te krijgen tot zorg.

Vraagverlegenheid

Nijpender nog dan de taalbarrière en onbekendheid met de zorg is ‘vraagverlegenheid’. “Arbeidsmigranten hebben weinig vertrouwen in instanties en lossen problemen liever zelf op” zegt Britte van Dalen, onderzoeker van het PON & Telos.

Werkgevers

Uit het onderzoek blijkt dat werkgevers een belangrijke rol spelen bij de (on)toegankelijkheid van zorg voor EU-arbeidsmigranten. Zij kunnen zorgen voor een veilige omgeving, waarin arbeidsmigranten worden gestimuleerd de taal te leren en durven vrij te vragen voor huisartsbezoek.

‘Het ene oor in en het andere oor uit’

De aanbeveling is dat arbeidsmigranten snel voorlichting moeten krijgen over hoe het er in Nederland aan toe gaat, bijvoorbeeld door werkgevers op de eerste werkdag.

“Maar als je mensen bij aankomst in Nederland een lading informatie geeft, gaat dit het ene oor in en het andere oor uit. Mensen gaan pas informatie zoeken als ze het echt nodig hebben”, luidt het tegenargument.

Toegankelijke informatie

Het is dus belangrijk dat men weet waar informatie dan te vinden is. Informatievoorziening moet daarbij ook toegankelijk zijn buiten werktijd. Spreekuren bij gemeenten zijn er meestal alleen tijdens werkuren.

Experts wijzen er op dat mensen persoonlijk moeten worden begeleid, als de problemen complex zijn en er geen eenvoudig antwoord is. Er zijn landelijk goede voorbeelden van organisaties die arbeidsmigranten op die manier ondersteunen.

Geen structurele financiering

Deze organisaties kennen echter vaak geen structurele financiering door bijvoorbeeld de gemeente.

Het zijn dus in de meeste gevallen vrijwilligers die arbeidsmigranten ondersteunen met hun vaak complexe problemen. Dit beperkt de mogelijkheden van deze organisaties om effectief te ondersteunen.

‘De opvang van Oekraïners toont dat het kan’

Een van de experts vertelt tijdens het onderzoek over de opvang van Oekraïners in Rotterdam.  “Dat hebben we gewoon geregeld, klaar, geen discussie. En als ze hun leefgeld ophalen, krijgen ze alle nodige informatie: kom maar mee, dan gaan we je alles meteen uitleggen. In hun eigen taal. Ook werkgevers sluiten zich hierbij aan. Zo hadden we het ook moeten doen voor Poolse, Bulgaarse en Roemeense arbeidsmigranten, die nu pas na jaren komen met hun vragen.”

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Britte van Dalen en Bora Avrić zullen in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ in gesprek gaan over ondersteuning van arbeidsmigranten en de aanbevelingen en best practices uit het onderzoek.

“Het welzijn van onze internationale medewerkers staat bij ons op de eerste plaats. Ons motto is niet voor niets We take care of our People ”, zegt Justyna Kooijmans, directeur HR van OTTO Work Force. “Dat is vanzelfsprekend belangrijk voor de medewerkers zelf, maar ook voor onze klanten. Mentaal en fysiek gezonde medewerkers presteren ook beter op de werkvloer”.

Voorkomen is beter dan genezen

Preventie is daarom een prioriteit bij werkgever OTTO Work Force, want voorkomen is beter dan genezen. Tijdens de corona pandemie faciliteerde OTTO Work Force daarom eigen test- en vaccinatie locaties voor zijn medewerkers om besmetting en ziekte zoveel mogelijk te voorkomen. “De afstand tussen GGD en Internationale medewerkers bleek te groot te zijn door oa. Taalbarrières. Daarom hebben we zelf het initiatief genomen om dit te faciliteren. Binnen twee weken stond ons eigen mobiel vaccinatiecentrum op de eerste woonlocatie van de mensen.”

“Het is belangrijk vooruit te kijken”, vervolgt Kooijmans, “en continu na te denken over onze bijdrage aan het welzijn van onze medewerkers”.

“Onze operationele teams werken nauw samen met onze klanten om zo goed mogelijk invulling te geven aan gezondheid, veiligheid en preventie. Dit gaat van persoonlijke beschermingsmiddelen tot meertalige instructies tot voorlichting over preventieve gezondheid. Zo willen we mogelijke incidenten altijd voor te zijn”.

Welfare officers

Medewerkers kunnen ook in hun privésfeer te maken krijgen met aspecten die de gezondheid slecht beïnvloeden.

“We hebben ‘welfare officers’ op onze woonlocaties en teamleiders op de werkvloer opgeleid om signalen te leren herkennen als er mogelijke zorgen zijn”, legt Kooijmans uit. “Zij werden bijvoorbeeld getraind door het Trimbos instituut om signalen van alcohol of drugsmisbruik te herkennen en staan altijd klaar om een luisterend oor te bieden.”

Deze welfare officers en teamleiders spreken de taal en kunnen laagdrempelig het gesprek aangaan. Zij begrijpen ook dat buitenlandse werknemers terughoudend kunnen zijn in het uiten van zorgen. Als het nodig is verwijzen zij de werknemers naar professionals bij zorg en

Samenwerken

“We proberen de vragen zo veel mogelijk voor te zijn”, vervolgt  Kooijmans. “We werken hierbij samen met zorgaanbieders of met onze zorgverzekeraar HollandZorg die veel initiatieven ondersteunt”.

Zo maakt OTTO Work Force rondom de woonlocaties afspraken met lokale huisartsen over toegang tot zorg voor medewerkers. Afgelopen is daar ook de samenwerking met Healthcare for Internationals Limburg en Arene digitale huisartsenpraktijk in West Brabant aan toegevoegd.

Oekraïners

Heel veel aandacht is de afgelopen maanden uitgegaan naar het welzijn van Oekraïense werknemers. “We hebben 7 kantoren met 100 stafcollega’s in Oekraïne en 3000 Oekraïense werknemers in Polen aan het werk. Zorg voor hun gezondheid en welzijn heeft een extra dimensie gekregen gezien de oorlog in hun land”.

Sinds de uitbraak van de oorlog heeft het speciale crisisteam van OTTO zich gericht op het herenigingen van Oekraïense families en het bieden van goede opvang, gezondheidzorg en onderwijs van Oekraïense vluchtelingen en hun kinderen in Polen en Nederland.

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Justyna Kooijmans zal in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ in gesprek gaan over de rol van werkgevers als het gaat om gezondheid en welzijn van buitenlandse werknemers.

Hoe Oost-Europese zorgprofessionals de huisarts ondersteunen

Als het seizoenswerk toeneemt in Noord-Limburg is het altijd weer spannend onder de huisartsen in de regio. Voor het werk vestigen zich daar van jaar tot jaar steeds meer arbeidsmigranten. Die willen een beroep kunnen doen op een huisarts als dat nodig is. Nu zijn het er ruim 36.000. Verwachting is dat dat er in 2030  meer dan twee keer zoveel zullen zijn.

Druk op huisartsenzorg

Probleem is niet dat huisartsen niet willen helpen, maar dat zij vaak al niet voldoende capaciteit hebben om de permanente bewoners in de regio van zorg te voorzien. Arbeidsmigranten vragen ook nog meer tijd, omdat er geen voorgeschiedenis bekend is en er drempels zijn met het verschil in taal en zorgcultuur. Veel buitenlandse werknemers hebben daarom geen eigen huisarts.

De praktijk is dan ook dat een arbeidsmigrant met medische klachten zijn werkgever, vaak een uitzendbureau, om hulp vraagt.

Deze probeert dan ergens een arts te vinden die tijd kan maken en rijdt de zieke naar een huisarts, soms wel 100 km verderop. Ook melden zij zich regelmatig bij de Huisartsenpost (HAP) of de Spoedeisende Hulp van een ziekenhuis.

Gespecialiseerde praktijk voor arbeidsmigranten

Vorig jaar besloot Frank van Kemenade, huisarts in Panningen (Noord-Limburg) om hiervoor een oplossing te vinden. Hij nam het initiatief om, in overleg met zorggroep Cohesie en de daarbij aangesloten huisartsen, een nieuwe huisartsen praktijk te openen, gespecialiseerd in de zorg aan buitenlandse werknemers.

“Er kwam een ruimte vrij in het VieCurie ziekenhuis in Venlo en dat leek een uitgelezen locatie. Centraal in de regio en naast de regionale huisartsenpost”, legt Frank van Kemenade uit.

Oost-Europese zorgprofessionals

Op 1 juli 2021 opende Huisartsenpraktijk H4i Limburg zijn deuren. "Met H4i Limburg helpen we om de problematiek rond huisartsenzorg voor arbeidsmigranten op te lossen”, zegt van Kemenade.

“Als gespecialiseerde praktijk kunnen we de zorg optimaal afstemmen op deze groep” vervolgt van Kemenade. “Zo hebben we arbeidsmigranten ingezet die zelf een zorgachtergrond hebben. Deze maken de afspraken en tolken tijdens de consulten”.
“We onderzoeken ook of we deze mensen in de toekomst kunnen opleiden tot volwaardige doktersassistenten”.

De inzet van buitenlandse professionals maakt het ook makkelijker uit te leggen hoe de zorg in Nederland werkt. "In veel landen kun je rechtstreeks naar een specialist zoals een gynaecoloog of een chirurg.”, licht van Kemenade toe, “De Nederlandse praktijk leidt vaak in eerste instantie tot onbegrip".

Witte jas

Zelfs de kleding wordt aangepast aan de cultuur van de buitenlandse werknemers.

"In het buitenland heeft de dokter een witte jas aan. Het is een symbool van herkenning. Op die manier laten we onze buitenlandse patiënten zich hier thuis voelen”.

Ook de locatie, het VieCurie ziekenhuis, helpt hier bij en is ook praktisch: De patiënten die specialistische medische hulp nodig hebben, zijn snel op de plek waar ze moeten zijn.

Buiten de regio

“We groeien gestaag, vertelt van Kemenade. Na 9 maanden hebben we ruim 5000 buitenlandse werknemers ingeschreven”. Deze melden zich zelf aan of laten dat aan hun werkgever over. “We krijgen ook steeds meer vragen van buiten de regio en kijken hoe we daar aan kunnen voldoen”.

“Het opzetten van een gespecialiseerde praktijk vraagt veel tijd en overleg”, besluit van Kemenade, “maar iedere arbeidsmigrant in Nederland verdient goed zorg”.

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Frank van Kemenade zal in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ in gesprek gaan over de huisartsenzorg aan arbeidsmigranten en de bijdrage van buitenlandse zorgprofessionals.

“Iedereen die in Nederland verblijft heeft wettelijk recht op gezondheidszorg, maar in de praktijk gaat dat vaak niet goed”, aan het woord is Janine Wildschut, hoofd medische programma’s van Dokters van de Wereld Nederland.

Dokters van de Wereld richt zich met name op de groep migranten die uit het systeem zijn gevallen: asielzoekers en arbeidsmigranten uit de hele wereld die ongedocumenteerd zijn geraakt en daardoor onverzekerd en soms ook werkeloos en dan vaak ook dakloos zijn.

Deze mensen verdwijnen meestal uit het zicht, trekken naar de grote steden en wonen daar ongeregistreerd. Ze proberen werk te vinden, maar dat zal dan alleen zwart kunnen.

Angst

“Als zij zorg nodig hebben zitten ze ermee dat ze onverzekerd zijn en zijn ze bang om die zorg te vragen, liever blijven ze onder de radar”, zegt Wildschut. “Wij proberen die mensen op verschillende manieren te bereiken. Zo hebben we onder andere in Den Haag en Amsterdam een zorgbus die rondrijdt tussen locaties waar deze ‘ongedocumenteerden’ vaak komen”.

In deze bus spreken vrijwilligers, allen BIG-geregistreerde artsen of verpleegkundigen, met de migranten die zorg nodig hebben, en verwijzen hen zo nodig door naar een arts in de buurt.

De laatste jaren wordt het echter het steeds lastiger een arts te vinden die daarvoor tijd kan vrijmaken. “Als je een middag moet bellen om een huisarts te vinden, die een receptje wil uitschrijven of een wond verzorgen, dan is het sneller om dat direct in de bus te doen” zegt Wildschut.

Dilemma

Het dilemma is echter dat je dan naast de reguliere, publiek gefinancierde zorg, een parallel systeem gaat opzetten, dat drijft op donaties en vrijwilligers. “Moet Nederland dat willen?”, vraagt Wildschut zich af.

De zorg behoefte is breder dan de huisartsen zorg. Dokters van de wereld heeft programma’s voor mondzorg, psychosociale zorg, seksuele en reproductieve gezondheidzorg en andere publieke gezondheidszorg. Ongedocumenteerden hebben recht op deze zorg, maar krijgen die vaak niet.

“Als je geen BSN-nummer hebt en niet bent ingeschreven op een woonadres, krijg je ook geen oproep voor een bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker of een covid vaccinatie”, legt Wildschut uit.

Kost dat dan geld?

Dokters van de Wereld helpt mensen in kwetsbare omstandigheden in de hele wereld toegang te krijgen tot medische zorg. In Nederland via de zorgbus, de Mondzorg Karavaan en zorgcafés.

“Soms worden wij door gemeenten benaderd of wij dit bij hen ook willen doen. Een enkele gemeente draagt dan financieel bij, maar we krijgen ook wel eens te horen: ‘kost dat dan geld?’”

Politiek gevoelig

Het is moeilijk aan te geven om hoeveel mensen het gaat in Nederland. Sommigen schatten dat het alleen al in Amsterdam om 53.000 ongedocumenteerden gaat. Gemeenten zijn vaak terughoudend om de problemen van deze mensen te agenderen. Het ligt in veel gemeenten politiek gevoelig.

Gespecialiseerde, publiek gefinancierde praktijken in de grote steden zouden enorm helpen om de gezondheid van de meest kwetsbare migranten te verbeteren, maar Janine Wildschut ziet dat dus niet snel gebeuren.

“Jammer, want goede zorg voorkomt niet alleen onnodig leed, maar bespaart uiteindelijk ook maatschappelijke kosten”, concludeert Wildschut. “Een verwaarloosde aandoening of een slecht gebit leidt vaak tot veel ernstiger complicaties”.

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Janine Wildschut zal in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ in gesprek gaan over de problemen van de meest kwetsbare arbeidsmigranten, de oplossingen en de dilemma’s die die met zich meebrengen.

“Achter een klein probleem schuilt vaak een hoop ellende”

Aan het woord is Marta Leszczynska, oprichter van Polon. “Poolse mensen vragen niet graag om hulp. Ze proberen het zelf op te lossen en als dat niet lukt worden de problemen vaak groter”.

Marta groeide op in Nederland en spreekt naast Nederlands, vloeiend Pools en Engels. Zij werd wel eens benaderd om te tolken voor Poolse arbeidsmigranten en kwam er achter hoe groot hun sociale en mentale problematiek kan zijn.

Alleen vertalen is niet voldoende

“Alleen vertalen is niet voldoende, je moet begrijpen hoe ze denken, leren doorvragen”, zegt Leszczynska.

Drie jaar geleden besloot zij Polon op te richten, een bureau dat gespecialiseerd is in hulpverlening aan Poolse gezinnen en jonge mensen. Nu werken er 9 mensen en heeft Polon kantoren in Eindhoven, Oss en Waalwijk.

“Het is vaak een mix van meerdere problemen. Werk, relaties, armoede, eenzaamheid. Er zijn veel stress factoren. Om je cliënten goed te kunnen ondersteunen, moet je dus een netwerk hebben bij verschillende instanties en in de zorg”.

Dakloos, zwanger en depressief

Leszczynska vertelt over een jonge Poolse vrouw, die naar Nederland kwam om te ontsnappen aan haar ex. Ze kende een Poolse man, die haar aan werk en een kamer kon helpen. Het werk viel tegen en de beloofde kamer was de kamer van de man zelf.

Er volgt een zoektocht naar een andere kamer in een vreemde stad, zonder bekenden, zonder dat je weet waar je aan kunt kloppen. Ze krijgt een relatie met een andere Poolse man, raakt zwanger, maar als het meisje na de geboorte niet van hem blijkt, moet ze vertrekken naar het volgende illegale adres. Ze raakt in een depressie en kan niet meer voor haar kindje zorgen.

Met hulp van Polon ontfermt zich uiteindelijk een team bestaande uit een psychiater, psycholoog, het Centrum Jeugd & Gezin en Veilig Thuis over de vrouw en haar kindje.

“Het was voor haar begeleiding erg belangrijk dat wij een vertrouwensband met haar konden opbouwen”, zegt Leszczynska. “Dat wij de taal spreken en de cultuur kennen was daarbij essentieel”.

Problemen zoals die van de Poolse vrouw komen natuurlijk ook bij Nederlanders voor, maar die kennen meestal beter de weg, hebben familie en vrienden die hen kunnen helpen.

Arbeidsmigranten kennen de weg vaak niet en dan kan een klein probleem snel groot worden.

Gemeenten en zorgverleners vinden Polon steeds beter

Er zijn gemeenten en zorgaanbieders die stellen dat er voor arbeidsmigranten geen belemmeringen zijn om gebruik te maken van hun voorzieningen en diensten. Als het echt nodig is, kan er immers altijd een tolk worden ingeroepen.

“Gelukkig werken wij in gemeenten waar men beseft dat er onder arbeidsmigranten niet alleen gebrek aan kennis is, maar ook veel angst en wantrouwen jegens instanties” vervolgt Marta Leszczynska. "Cultuursensitief werken is dan ook een pre".

"De culturele achtergrond heeft effect op het alledaagse leven van mensen en het is van belang is om ook daar rekening mee te houden in het contact. Op die manier kan er een brug geslagen worden, verbindingen gerealiseerd worden."

De gemeente en zorgverleners schakelen Polon steeds vaker in, maar ook arbeidsmigranten weten Polon steeds beter te vinden. Mond tot mond reclame doet zijn werk. "We krijgen soms zelfs hulpvragen uit Groningen!”

Polon begeleidt zijn cliënten tijdens het hele hulpverleningstraject. “We blijven betrokken..”, concludeert Leszczynska, “…maar het doel is wel dat men uiteindelijk weer helemaal op eigen benen kan staan”.

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Marta Leszczynska zal in één van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ in gesprek gaan over de problemen van arbeidsmigranten, de werkwijze van Polon en het belang van een cultuursensitieve aanpak.

Hoe vinden arbeidsmigranten de informatie over werken, wonen en leven in Nederland? Waar krijgen zij advies over arbeidscontracten, financiële kwesties of zorg en welzijn.

“Wij zagen steeds meer. Voornamelijk Poolse, arbeidsmigranten in Helmond, maar kwamen die niet tegen binnen onze organisatie…”, zegt Krystyna Meijer, zelf met een Nederlandse vader en een Poolse moeder,”… en we vroegen ons af: ‘wat zijn hun wensen en behoeften?’”.

‘Boekhouders’

Krystyna is sociaal werker bij de LEV-groep, een welzijnsorganisatie in Zuidoost Brabant. “We kwamen er achter dat arbeidsmigranten voor informatie en advies vaak vertrouwen op zogenaamde boekhouders, die lang niet altijd de nodige kennis hebben”, zegt Meijer.

Met een sociaal juridisch medewerker en een tweetalige vrijwilliger startte ze een steunpunt voor arbeidsmigranten. Dit bleek in een grote behoefte te voorzien. Met name Poolse arbeidsmigranten kwamen langs met allerhande vragen over arbeidscontracten, huisvesting en financiële kwesties.

Sociale problemen

“Langzamerhand kwamen we erachter dat achter hun vragen een grote sociale component schuilgaat”, zegt Meijer. Ze geeft het voorbeeld van een Poolse vrouw die met een vraag kwam over het ontslag van haar man. Bij nader inzien bleek dat terug te voeren op overmatig alcoholgebruik van hem, wat vervolgens weer leidde tot huiselijke problemen. “Goed doorvragen is heel belangrijk”, stelt Meijer.

Professionals die zich bezig houden huiselijk geweld, arbeidsconflicten of schuldhulpverlening hebben grote moeite deze groep te ondersteunen. “We zetten af en toe een vrijwilliger in die helpt met vertalen en meedenken met deze professionals”, zegt Meijer.

Beperkte inzet van gemeenten

“Onze middelen en onze mankracht zijn echter beperkt. Veel gemeenten willen niet extra inzetten op deze groep mensen".

Hun uitgangspunt is: Arbeidsmigranten moeten gebruik maken van het reguliere hulpaanbod. Maar wij zien dat ze daar niet of nauwelijks terechtkomen. We helpen waar we kunnen”.

Taal is daarbij een grote barrière. Er is onder arbeidsmigranten grote belangstelling om Nederlands te leren, maar het aanbod past vaak niet bij hun behoefte: te duur of op tijden dat zij aan het werk zijn.

Stil betekent niet: het gaat goed

“Het is een stille groep die vaak veel te hard werkt en nauwelijks van zich laten horen. Maar dat ‘stil’ moeten we vooral niet interpreteren als: ‘het gaat goed’”, besluit Meijer. “Wij zien veel zware problemen die voorkomen hadden kunnen worden als er eerder informatie en ondersteuning was gegeven.”

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Krystyna Meijer zal in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ in gesprek gaan over hoe je arbeidsmigranten het best kunt bereiken en de ervaringen bij het steunpunt in Helmond.

Dit artikel is deels gebaseerd op een interview dat eerder verscheen in KIS-magazine Gezien!.

Er zijn in Nederland ongeveer 71.000 kinderen van migranten uit Midden- en Oost-Europa. Professionals van zorg- en welzijnsorganisaties signaleren bij hen risico’s op het gebied van gezondheid en ontwikkeling.

Risico’s voor gezondheid en ontwikkeling

Marjolein Keij, senior adviseur Gezond Opgroeien bij Pharos, is begonnen deze risico’s, oorzaken en gevolgen in kaart te brengen. Focus is nu op Bulgaarse gezinnen in Zaanstreek en regio Den Haag.

Daarmee is niet gezegd dat andere nationaliteiten en regio’s  geen vergelijkbare risico’s kennen. Wel lijkt het er op dat de geletterdheid en gezondheidsvaardigheden van sommige groepen Bulgaarse moeders lager liggen dan bij andere MOE-landers.

“Bulgaarse ouders zijn liefdevol en zorgzaam voor hun kinderen, daar gaat het niet om”, zegt Keij op basis van gesprekken met huisartsen, verloskundigen, kraamverzorgenden en jeugdartsen.

Gebrek aan kennis en informatie

“Zij hebben echter vaak niet de kennis om de juiste keuzes te maken als het gaat om de gezondheid en de ontwikkeling van hun kinderen” vervolgt Keij, “Informatie daarover bereikt hen niet of begrijpen ze niet”.

Taal is daarbij een onderdeel van het probleem. Sommige Turks sprekende Bulgaarse ouders krijgen zorg via Turks sprekende zorgverleners. Maar er is nu nog weinig zicht op in welke mate ouders daarmee alles goed begrijpen. Er zijn ouders die uitsluitend Bulgaars spreken, en laaggeletterheid speelt zeker een rol.

“Preventie is geen bekend begrip in Bulgarije”, zegt Elitsa Yordanova, directeur van de Bulgaarse school en oprichter van het Bulgaars cultuur en informatiecentrum, beide in Amsterdam. “Veel moeders kennen daardoor niet het belang van gezonde voeding om hun kinderen een goede start te geven”.

Het gezondheidszorgsysteem en het schoolsysteem in Bulgarije verschilt sterk van dat in Nederland. Kinderen zijn pas later leerplichtig. Daardoor sluit de opvoeding niet altijd aan bij het Nederlandse schoolsysteem.

Daarbij komt dat men weinig vertrouwen heeft in de gezondheidszorg. Zo komt abortus relatief vaak voor onder Bulgaarse vrouwen, omdat zij geen vertrouwen hebben in de anticonceptie-adviezen van de huisarts.

Hoe hen te ondersteunen

Yordanova helpt Pharos momenteel bij het onderzoek onder Bulgaarse gezinnen, zij is zowel tolk als cultureel vertaler en helpt al jaren Bulgaarse mensen op weg in Nederland: “Het is belangrijk hen zo vroeg mogelijk te informeren en adviseren, maar dit moet wel gebeuren door personen die vertrouwd worden en dit kost tijd”.

Voorbeelden zijn de verloskundigen die in Den Haag een groepsgewijze zwangerschapsbegeleiding in het Turks aanbieden ook voor Bulgaarse vrouwen en de tolkenspreekuren in de Jeugdgezondheidszorg in het Turks in Zaanstad.

“Maar dat kan ook tijdens de  koffieochtenden, taallessen, inlooppunten van de gemeente of, in geval van schoolgaande kinderen, via de brugfunctionaris van de school”, vult Elitsa aan.

“Binnenkort gaan we eerst in gesprek met de Bulgaarse gezinnen”, besluit Keij, “het moet voor hen uiteindelijk wel werken.”

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Marjolein Keij en Elitsa Yordanova zullen in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ ingaan op de verschillende voorbeelden en de tot dan toe geleerde lessen.

Lessen uit Peel en Maas over ondersteuning van arbeidsmigranten

Warm welkom

In de Gemeente Peel en Maas zijn arbeidsmigranten van harte welkom. Niet alleen om te werken, maar ook om te wonen en (samen) te leven. Het merendeel van de arbeidsmigranten verblijft kort.

“Toch geven we ook hen een warm welkom”, vertelt Armand Gerrits, contactfunctionaris arbeidsmigranten van de gemeente Peel en Maas. “We wijzen daarbij op de mogelijkheden en voorzieningen die er zijn: we willen hen verleiden om te blijven indien men dat wil”.

“Arbeidsmigranten die langer dan 4 maanden plannen te blijven registreren wij groepsgewijs in de BRP”, legt Gerrits uit. “Ook krijgen zij een 1-op-1 gesprek, waarbij zij een informatiepakket ontvangen. Ook kunnen wij prangende vragen dan direct beantwoorden”

Het informatiepakket wijst op zaken zoals: de informatiepunten, taal cafés, De Wegwijzer (dagelijks inloopspreekuur), medische zorg, rijbewijs verlengen en landelijke info via WorkinNL.nl. Mensen die langer blijven krijgen ook informatie over bijvoorbeeld scholen, leerplicht en een idee van de Nederlandse regels, normen en waarden.

Mensen niet in de kou laten staan

“De algehele zorg voor de mensen die hierheen komen is in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de werkgevers”, vervolgt Gerrits, “Maar in geval van een dringende hulpvraag willen wij mensen niet in de kou laten staan”. Voor hulp kan men dus altijd aankloppen bij de inlooppunten of direct mailen met de contactfunctionaris arbeidsmigranten.

De contactfunctionaris heeft hiervoor een netwerk binnen en buiten de gemeente: huisvesters, uitzenders, werkgevers, gezinscoaches, aanbieders van zorg en welzijn, politie en andere gemeenten.

Directe wisselwerking

Gerrits: “Voor het begrijpen van de arbeidsmigrant kan je rapporten lezen tot je een ons weegt. Pas als je als je weet wat de achtergrond van de mens is en wat de culturele verschillen en overeenkomsten zijn, krijg je een begin van begrip”.

“Wij houden nauw contact met de lokale gemeenschap”, zegt Mateusz Domagalski, bibliothecaris van Poolse komaf. “Wij volgen hen via sociale media en spreken hen tijdens de Taalcafe’s, inlooppunten en tijdens de registratie in de gemeente”.

Door deze directe wisselwerking hebben Mateusz en Armand in samenwerking met collega’s en andere instanties, de afgelopen 3 jaar meer dan 700 arbeidsmigranten gericht kunnen informeren en ca 100 van hen hulp kunnen bieden. Van opvang tijdens corona tot oplossingen voor mensen die ergens zijn vastgelopen. Ook Marika, van het infopunt en tegenwoordig ook in dienst van Barka is daarbij van onmisbare waarde.

Maatwerk

Hulp is vaak maatwerk. Daarbij wordt rekening gehouden de wens van de arbeidsmigrant: wil men terug naar het thuisland of wil men in Nederland blijven. Daarbij ontlopen Mateusz en Armand de moeilijke vragen niet: ‘kan je het ook aan, wat ga je zelf veranderen en spreek je de waarheid over je geschiedenis?’.

“We zij daarbij alert op de mentale en fysieke gesteldheid van de persoon en de schaamte die men vaak voelt,” besluit Gerrits. “we proberen ieder mens zo goed mogelijk terecht te laten komen”.

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Armand Gerrits en Mateusz Domagalski zullen in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ verschillende voorbeelden geven van maatwerk ondersteuning.

Ook hebben zij nuttige adviezen aan andere gemeenten en hulpverleners die hun ondersteuning van arbeidsmigranten willen verbeteren.

Arbeidsmigranten voelen zich slecht geïnformeerd

Arbeidsmigranten die naar NL komen voelen zich blijkt uit onderzoek door Healthcare for internationals en WiseUp, slecht geïnformeerd over de zorg in Nederland. Ook onderzoek door Pharos en het Kenniscentrum Arbeidsmigranten bevestigt dit.

Hoe de zorg in Nederland werkt is, moet gezegd, niet de eerste vraag die arbeidsmigranten hebben als zij naar Nederland komen.

Ze zijn gezond en komen om te werken.  Informatie over hun werk, wonen en leven is op dat moment veel belangrijker.

Arbeidsmigranten hebben vaak ook moeite om over díe onderwerpen betrouwbare informatie te krijgen. Ze vertrouwen op collega’s en tussenpersonen, die lang niet alles weten of soms zelfs ronduit onjuiste informatie geven.

Ligt hier dan geen taak voor de overheid?

“We hebben in Nederland lang het idee gehad, dat migranten uit EU landen voldoende zelfredzaam zijn om de juiste informatie te vinden”, vertelt Susan Brooijmans van de gemeente Waalwijk, “maar het is ons duidelijk geworden dat dat beeld vaak niet klopt”.

De gemeente ging in gesprek met arbeidsmigranten. Vraag: waar lopen zij tegen aan wanneer zij hier komen werken en wonen, en welke informatie missen zij daarbij. Die vraag werd ook aan hun werkgevers en aanbieders van woonruimte voorgelegd.

“Arbeidsmigranten gaven aan behoefte te hebben aan een mix van landelijke informatie, zoals 'mag ik hier rijden met een buitenlands kenteken' en lokale informatie, zoals 'waar kan ik in de buurt hier salsadansen of Nederlands leren'” legt Brooijmans uit. “Belangrijk is ook dat men de informatie altijd bij hand heeft”.

Met deze kennis over de behoefte van arbeidsmigranten werd meertalige informatievoorziening een speerpunt voor de gemeente. Gerichte informatie over plaatselijke voorzieningen, zoals sportclubs of taaltraining leidt immers ook tot betere integratie van arbeidsmigranten.

Waalwijk App

Susan Brooijmans kwam in contact met het Expertisecentrum Flexwonen. Dat was in gesprek met BookThat Flex over de ontwikkeling van een informatie-platform voor uitzendbureaus, gericht op de huisvesting van arbeidsmigranten.

De gemeente Waalwijk en het Expertisecentrum sloegen de handen ineen en ontwikkelden samen met BookThat Flex de ‘Waalwijk App’.

Deze app biedt, nu in het Pools, Bulgaars, Engels en Nederlands, informatie over een breed scala van onderwerpen: woonvoorzieningen en faciliteiten, winkels en sportfaciliteiten in de buurt, openbaar vervoer, informatie over kerken, scholen en gemeentelijke diensten.

In een pilot wordt de app door twee grote werkgevers aan hun buitenlandse werknemers in Waalwijk ter beschikking gesteld. Inmiddels gebruiken meer dan 600 arbeidsmigranten de app.

Informatie over zorg en welzijn

Healthcare for internationals gaat algemene informatie over de zorg in Nederland ter beschikking stellen aan de Waalwijk app. Arbeidsmigranten komen zo door gebruik van de app vroeg aanraking met essentiële  informatie over de zorg, ook al dit niet hun eerste prioriteit.

De app verwijst ook naar plaatselijke voorzieningen, zoals een huisartsenpraktijk voor arbeidsmigranten en welzijnsorganisaties.

Informatie over zorg en welzijn

Healthcare for internationals gaat algemene informatie over de zorg in Nederland ter beschikking stellen aan de Waalwijk app. Arbeidsmigranten komen zo door gebruik van de app vroeg aanraking met essentiële  informatie over de zorg, ook al is dit niet hun eerste prioriteit.

De app verwijst ook naar plaatselijke voorzieningen, zoals een huisartsenpraktijk voor arbeidsmigranten en welzijnsorganisaties.

Landelijk potentieel

“Er is zeker belangstelling van andere gemeenten, maar lang niet alle gemeenten hebben op buitenlanders gericht informatie beleid”, zegt Brooijmans, “maar de app heeft zeker landelijk potentieel”.

Symposium zorg en welzijn voor arbeidsmigranten

Susan Brooijmans zal in een van de 12 workshops tijdens het landelijk symposium ‘Zorg en welzijn voor arbeidsmigranten’ de Waalwijk app laten zien en in gesprek gaan over de eerste ervaringen resultaten en de verdere toepassing in de praktijk.